Atvinnuskapandi aðgerðir
Atvinnuskapandi aðgerðir sem unnið er að á vegum iðnaðarráðuneytis
1. Orkuskiptaáætlun.Iðnaðarráðherra hefur ákveðið að skipa starfshóp til að vinna að áætlun um orkuskipti í samgöngum hér á landi undir einu merki. Ísland er kjörinn tilraunavettvangur fyrir vistvænar og sjálfbærar samgöngur. Nýsköpunarumhverfið í landinu býður upp á möguleika á skapandi lausnum og orkubúskapur er með þeim hætti að forsendur eru fyrir vistvæna þróun í samgöngum. Gerð verður áætlun um orkuskipti og búnir til klasar áhugafólks, samtaka, fyrirtækja, ríkis og sveitarfélaga um framkvæmd hennar undir einum hatti.
Orkuskipti í samgöngum hafa mikilvæga þýðingu fyrir efnahagsþróun landsins ásamt því að vera markvert framlag til umhverfis- og loftslagsmála. Þróun og framleiðsla á hverskonar vistvænum lausnum er mikilvæg burðarstoð atvinnuþróunar og nýsköpunar.
Gert er ráð fyrir að töluverð atvinnusköpun fylgi þessu verkefni en helstu þættir þess eru:
- nýsköpun og framleiðsla innlendra orkugjafa
- uppbygging innviða og aðgengi að orkugjöfunum
- beiting skattkerfisins til að örva orkuskiptin
Staða: Verkefnisstjórn verður skipuð í apríl. Verkefnið, verkáætlun og verkefnastjórnin verður kynnt undir sérstöku vörumerki áætlunarinnar í maí. Mótun verkefnisins er langt komin. Samstarf verður við erlenda aðila og hefur nú þegar verið sett af stað verkefni af norrænu ráðherranefndinni á þessu sviði.
2. Hagtölur atvinnugreina.Unnið verður að gerð talnagagna til stuðnings við gerð stefnumótunar og framkvæmd aðgerða. Talnagögnunum er ætlað að varpa skýrara ljósi á þróun starfa innan hátækni- og sprotafyrirtækja sem og þróun einstakra atvinnugreina.
Í vinnumarkaðskönnun Hagstofu Íslands kemur fram að störfum í sérfræðilegri, vísindalegri og tæknilegri starfsemi fjölgar um 14% frá 4. ársfjórðungi 2008 til 4. ársfjórðungs 2009. Á meðan að störfum fækkaði um 5% á sama tíma. Mikilvægt er að greina þessa þróun sem og leita leiða til að styðja enn frekar við þann endurnýjunarþrótt sem þarna birtist í atvinnulífinu.
Staða: Unnið í samstarf iðnaðarráðuneytis, Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands, Hagstofunnar, Samtaka iðnaðarins og Samtaka atvinnulífsins.
3. Hagræn áhrif skapandi greina. Samráðsvettvangur skapandi greina sem nýtur stuðnings iðnaðarráðuneytisins vinnur nú að því að koma á fót verkefni um kortlagningu hagrænna áhrifa skapandi greina. Með slíkum gögnum verður okkur betur ljóst með hvaða hætti stuðningi verði best fyrir komið til að skapa sem mest verðmæti.
Staða:Drög liggja fyrir að samningi fjögurra ráðuneyta, mennta- og menningarmálaráðuneytis, iðnaðarráðuneytis, efnahags- og viðskiptaráðuneytis og utanríkisráðuneytis við samráðsvettvang skapandi greina um kortlagningu hagrænna áhrifa skapandi greina. Verkefninu á að ljúka í september.
4. Heilsutengd ferðaþjónusta. Samtök um heilsuferðaþjónustu voru stofnuð 28. janúar s.l. að frumkvæði iðnaðarráðherra og eftir undirbúningsvinnu í iðnaðarráðuneytinu. Markmiðið er að fjölga ferðamönnum hingað til lands umtalsvert utan háannar svo ferðaþjónustan geti skapað fleiri störf og verið heilsárs atvinnugrein víða um land. Verkefnið tekur til heilsuferðaþjónustu á breiðum grunni; baðmenningu, jarðhita, óspillta náttúru, gæði íslenskra matvæli, útivist og svo framvegis. Geysilegur áhugi er á meðal íslenskra ferðaþjónustuaðila að sækja inn á þennan markað.
Staða.Samstarfssamningur hefur verið gerður milli Iðnaðarráðuneytisins og samtakanna. Hann felur í sér að í júní n.k. fer verkefni af stað undir sérstöku vörumerki heilsutengdrar ferðaþjónustu á Íslandi. Þar verður um að ræða samsettar ferðir fyrir áhugafólk um bætta heilsu og heilbrigðan lífsstíl. Vörumerkið fer strax í notkun og þegar verður hafist handa við að markaðssetningu þess. Ekki hefur verið metið hversu mörg störf átakið muni móta en fulltrúar u.þ.b. 70 aðila hafa tekið þátt í verkefninu hingað til.
5. Ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi. Frumvarp sem lagt hefur verið fram á alþingi snýr að bættu hvataumhverfi fyrir nýfjárfestingar. Reynsla undanfarinna ára hefur leitt í ljós að sú aðferð sem viðhöfð hefur verið við gerð fjárfestingarsamninga hefur reynst þung í vöfum og ógagnsæ. Markmið laganna verður að örva fjárfestingu í atvinnurekstri hér á landi og að tryggja markvissa beitingu ívilnana til fjárfestinga, innan þess ramma sem ákvæði EES samningsins setja. Með slíkri rammalöggjöf er gert ráð fyrir að horfið verði frá því fyrirkomulagi að gera sértæka fjárfestingarsamninga vegna einstakra verkefna, á grundvelli sérstakra heimildarlaga frá Alþingi. Í stað þess liggi fyrirfram ljóst fyrir hvaða ívilnanir bjóðast fjárfestum hér á landi og þannig með gegnsæjum hætti reynt að auka möguleika á því að fá til landsins fjölbreytta atvinnukosti. Í nágrannaríkjum Íslands eru til staðar slík skilgreind ívilnanakerfi og stuðlar slík lagasetning að því að efla samkeppnishæfni Íslands. Fyrirséð er að arðsemisútreikningar verði notaðir við mat á samsetningu ívilnana og þær því aðeins boðnar ef arðsemisútreikningar sýna ávinning fyrir Ísland, efnahagslegan sem samfélagslegan, af þeim fjárfestingum sem ívilnanirnar ná til, auk þess sem hægt verður að sérsníða mismunandi ívilnanir að mismunandi fjárfestingarverkefnum ólíkt því sem verið hefur.
Staða.Frumvarp hefur verið lagt fram á alþingi.
6. Vaxtarsamningareru ein helsta burðarstoð atvinnuþróunar og nýsköpunar á landsbyggðinni og veigamikill þáttur í framkvæmd byggðaáætlunarinnar. Þeir byggja á stefnumótun heimamanna og mati þeirra á styrkleikum og sérkennum svæðisins. Áherslur verða lagaða að niðurstöðum svæðisbundinna sóknaráætlana þegar þær liggja fyrir – ef þörf verður á því. Tilgangurinn er að efla staðbundna klasa og auka áhrif heimamanna á stefnumótun, framkvæmd og eftirfylgni.
Staða: Til vaxtarsamninganna verður varið 215 m.kr. á árinu 2010. Vaxtarsamningar hafa verið gerðir við 8 svæði á landsbyggðarkjördæmunum þremur. Í byrjun febrúar voru vaxtarsamninga fyrir Vestfirði, Vesturland, Suðurland og Austurland endurnýjaðir og nýr samningur gerður við Suðurnes. Gildistími þeirra er til ársloka 2013. Samningar við Norðurland vestra Eyjarfjarðarsvæðið og Norðurland eystra gilda út þetta ár. Atvinnuþróunarfélögin á hverju svæði fara með framkvæmd samninganna. Stærsta árlega framlagið er til Suðurlands (35 m.kr.) enda fjölmennasta landssvæðið. Við skiptingu fjárveitinga til einstakra landshluta var horft til þéttleika byggðar, atvinnuleysis, íbúaþróunar og hagvaxtar á hverju svæði.
7. Yfirsýn yfir aðgerðir ráðuneyta. Á vettvangi ríkisstjórnarinnar verði efld yfirsýn yfir aðgerðir ráðuneyta, stofnana, aðila vinnumarkaðarins og lífeyrissjóða í atvinnumálum og greitt fyrir framgangi fjárfestingarverkefna.
Staða: Verkefnisstjórar Einar Karl Haraldsson og Indriði Þorláksson hafa unnið að stöðumati á verkefnum í orkufrekum iðnaði. Áfram verður fylgst með þróun mála og yfirsýn tryggð.
8. Forgangsröðun við fjárlagagerð. Strax frá upphafi undirbúnings að fjárlagagerð næsta árs verði gætt að áhrifum á atvinnulífið og möguleikum til verðmæta- og atvinnusköpunar.
Staða: Tekið verði sérstakt tillit til liða innan fjárlaga sem skapa störf. Arðsemismat á aðgerðum. Forgangsröðun hjá öllum ráðuneytum í fjárlagagerð.
9. Hugmyndavefur, Sóknaráætlun 20/20. Opið vinnuferli Sóknaráætlunar 20/20 verði nýtt í samvinnu við Nýsköpunarmiðstöð og Hugmyndaráðuneyti til að safna markvisst hugmyndum um leiðir til að skapa störf. Hluti af núverandi vef hugmyndaráðuneytisins verði aðgengilegur undir island.is.
Staða: Iðnaðarráðuneytið hefur veitt Hugmyndaráðuneytinu sérstökan styrk til verkefnisins.
10. Framkvæmdasjóður ferðaþjónustunnar. Vinnuhópur um aðkomu lífeyrissjóða að stórframkvæmdum útfæri stofnun sérstaks sjóðs sem í renni þau gjöld sem lögð verða á erlenda ferðamenn og eiga að standa undir uppbyggingu fjölsóttra ferðamannastaða á Íslandi. Markmiðið er að þegar á þessu ári verði tiltækar á bilinu 500 til 750 milljónir króna til slíkra uppbyggingarstyrkja.
Staða:Starfshópur fjármálaráðherra um gjald á ferðmenn hefur skilað tillögum sínum. Frumvarp um agjaldtökun hefur ekki komið fram. Drög að frumvarpi um Framkvæmdasjóð ferðaþjónustunnar liggja fyrir í iðnaðarráðuneytinu. Tillaga iðnaðarráðherra er sú að tekjur af ferðamannagjaldinu myndu renna til sjóðsins. Auk þess fengi sjóðurinn heimildir til lántöku svo hefja mætti framkvæmdir á hans vegum strax í sumar. Það er niðurstaða fjármálaráðuneytisins að sjóður sem þessi geti ekki fengið heimildir til lántöku. Til að koma starfsemi sjóðsins af stað á þessu ári þyrfti því að koma til beint framlag úr ríkissjóði. Sjóðurinn fengi tekjur af ferðamannagjaldinu frá og með næsta ári.
11. Bætt skilyrði til stofnun og reksturs örfyrirtækja.Iðnaðarráðherra hefur ákveðið að skipa starfshóp til að skoða hvernig bæta megi skilyrði til að stofna og reka örfyrirtæki (starfsmenn færri en 10). Í nefndinni munu eiga sæti fulltrúar iðnaðarráðuneytis, félags- og tryggingarmálaráðuneytis, efnahags- og viðskiptaráðuneytis og fjármálaráðuneytis. Hafa skal samráð við viðeigandi undirstofnanir.
Meginmarkmið starfshópsins er að skilgreina leiðir til að einfalda og bæta skilyrði til stofnunar og við rekstur örfyrirtækja. Sérstaklega er óskað eftir að eftirfarandi atriði séu skoðuð:
· Helstu hindranir við stofnun og rekstur, t.d. tímalengd að skrá fyrirtæki og afla starfsleyfa.
· Skipulagning stoðþjónustu, m.a. miðlun upplýsinga og leiðsögn
· Rafræn þjónusta hins opinbera, skilvirkni og framþróun.
· Aðgengi að fjármagni og leiðir til úrbóta, mögulegar ábyrgðir og lánatrygginga hins opinbera í samvinnu við fjármálastofnanir.
· Opinber útboð og skilmálar þeirra fyrir örfyrirtæki.
· Sóknarfæri í nýsköpun og atvinnuþróun.
· Þjónustutilskipun, hvaða tækifæri felast við innleiðingu.
Staða: Óskað var eftir tilnefningum fulltrúa ráðuneytanna fyrir 6. apríl sl. en einungis hefur borist tilnefning frá félags- og tryggingarmálaráðuneyti. Starfshópurinn á að skila greinargerð fyrir 1. júní 2010.
12. Lánatryggingasjóður kvenna taki til starfa á ný. Bráðabirgðastjórn sjóðsins skipuð fulltrúum iðnaðarráðuneytis, félags- og tryggingamálaráðuneytis og Reykjavíkurborgar ljúki uppsetningu sjóðsins og fyrirkomulagi.
Staða: Stjórnin er að störfum og leitar nú leiða við að endurvekja sjóðinn á næstu vikum. Unnið er að greinargerð um framtíðarfyrirkomulag og -markmið sjóðsins t.d. hvar best sé að staðsetja hann í stuðningsumhverfi atvinnulífsins. Greiningarvinnu lýkur um miðjan maí nk.
13. Englafjárfestingasjóðurinn Gabríel. Nýsköpunarmiðstöð hefur verið falið að leita samstarfsaðila til að koma á fót sérstökum fjárfestingarsjóði fyrir svokallaða viðskiptaengla sem vilja leggja fjármuni í viðskiptahugmyndir og uppbyggingu sprota- og nýsköpunarfyrirtækja. Leitað verði samstarfs við Hugmyndaráðuneytið og aðra aðila.
Staða: Nýsköpunarmiðstöð Íslands hefur rætt við Hugmyndaráðuneytið og framkvæmdastjóra Samtaka iðnaðarins varðandi útfærslu á stofnun englasjóðsins Gabríels. Verkefnið er í forvinnslu hjá forstjóra Nýsköpunarmiðstöðvar.
14. Stefnumótatorg viðskiptaengla. Nýsköpunarmiðstöð hefur verið falið að koma á formlegu stefnumótatorgi viðskiptaengla og frumkvöðla þar sem til verður gagnagrunnur um viðskiptahugmyndir og komið á tengslum þeirra og áhugasamra fjárfesta sem vilja og geta veitt þeim brautargengi.
Staða: Verður unnið samhliða aðgerð um englafjárfestingasjóðinn Gabríel.
15. Viðhald og verðmæti. Nýsköpunarmiðstöð hefur ýtt úr vör verkefninu Viðhald og verðmæti í samvinnu við Íbúðalánasjóð, Byggðastofnun, iðnaðarmenn í héraði og byggingarefnasala. Verkefnið verður unnið á landsvísu þar sem farið verður um landið, kennt viðhald mannvirkja, rætt um brýn verkefni, undirbúning þeirra og fjármögnun og loks framkvæmt með iðnaðarmönnum á staðnum.
Staða:Fyrstu tvö námskeiðin verða haldin í lok maí, á Akureyri 22. maí nk. og í Árborg 29. maí. Reiknað er með allt að 500 verkefnum.
16. Umbreyting sorps í Eldsneyti. Nýsköpunarmiðstöð Íslands í samráði við Sorpu og tengda aðila vinnur nú að áætlun um gerð eldsneytis úr sorpi sem til fellur á Reykjavíkursvæðinu. Verkefnið er unnið í framhaldi verkefnis sem hlaut úthlutun úr Tækniþróunarsjóði. Hugmyndin myndi svara kalli nýrra tíma varðandi breytingar á sorpurðun. Hún felur í sér að umbreyta sorpi í eldsneyti með því að nota háhitagösun og efnaferla er leiða munu til framleiðslu svokallaðs Fischer Troops dísils. Slík verksmiðja myndi anna sorpeyðingu 160 þúsund tonna á ári og framleiða nægt eldsneyti til að knýja fólksbíla í Reykjavík.
Staða: Gert er ráð fyrir niðurstöðum úr forgervileik eftir 6 vikur. Boðað hefur verið til fundar á Nýsköpunarmiðstöð þann 5. maí nk. með fulltrúm nýs klasa, VELÚR – verðmæti lífræns úrgangs.
17. Nýsköpunarsjóður framhaldsskólanema. Komið verði á fót Nýsköpunarsjóð framhaldsskólanema í samvinnu við menntamálaráðuneytið, Samtök iðnaðarins og Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Verkefnið verði unnið sem tilraunaverkefni fyrsta árið og hefur iðnaðarráðuneytið lagt 5 milljónir króna til verkefnisins fyrir árið 2010. Markmiðið er að í samvinnu við framhaldsskóla og atvinnulífið fái nemendur tækifæri til að kynnast verknámi og störfum innan mismunandi atvinnugreina í iðnaði. Nemendur fái tækifæri yfir sumartímann til að vinna að útfærslu hugmynda og framleiðslu í verknámsaðstöðu framhaldsskólanna undir handleiðslu verknámskennara og í samvinnu við fyrirtæki. Þarna kynnast nemendur ekki aðeins verknámi heldur einnig mismunandi störfum innan iðnaðarins auk þess sem dregið er úr atvinnuleysi skólafólks.
Staða:Iðnaðarráðuneytið fer fyrir vinnuhóp sem samanstendur af fulltrúum frá Samtökum iðnaðarins, menntamálaráðuneyti og Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Verkefnið mun snúa að því að auka áhuga og þekkingu nemenda á verk- og tæknigreinum í samvinnu við framhaldsskóla og fyrirtæki. Þá er jafnframt markmið verkefnisins að tryggja virkni framhaldsskólanema í sumarleyfum. Verkefnið verður keyrt sem tilraunaverkefni sumarið 2010 og verið er að kortleggja mögulega samstarfsskóla og fyrirtæki út frá þarfagreiningu menntamálaráðuneytis og Samtaka iðnaðarins.
18. Stafrænar smiðjur. FabLab stendur fyrir Fabrication Laboratory og er stafræn smiðja með tækjum og tólum til að búa til nánast hvað sem er. Uppruni þess er við MIT tækniháskólann í Boston og er Nýsköpunarmiðstöð í samvinnu við skólann. Nýsköpunarmiðstöð Íslands setti upp Fab Lab smiðju í Vestmannaeyjum sumarið 2008. Fab Lab smiðjan gefur ungum sem öldnum, einstaklingum og fyrirtækjum, tækifæri til að þjálfa sköpunargáfuna og hrinda hugmyndum sínum í framkvæmd með því að hanna, móta og framleiða hluti með aðstoð stafrænnar tækni.
Staða: Nýsköpunarmiðstöð hefur undirritað samstarfssamninga um opnun FabLab í Skagafirði og á Akranesi. Verkefnið er unnið í samstarfi við bæjaryfirvöld, fjölbrautarskóla og fyrirtækja á stöðunum. Haft hefur verið samband við Tækniskólann og Samtök iðnaðarins um opnun FabLab í Reykjavík þar sem reynt verði að ná til ungra atvinnulausra svo hæfni þeirra sé virkjuð og þau þar með búin undir þátttöku í atvinnulífinu að nýju. Viðræður um opnun í Reykjavík hafa ekki borið árangur hingað til. Iðnaðarráðuneytið leitar nú samstarfsaðila vegna verkefnisins og hefur þegar hafið viðræður við einn slíkan. Heildarfjöldi nemenda í FabLab á árinu gæti verið um 1000.
19. Álheimar frumkvöðlasetur. Nýsköpunarmiðstöð stefnir að opnun frumkvöðlasetursins Álheima á Austurlandi í samvinnu við Samtök Áliðnaðarins, Þróunarfélag Austurlands og verkfræðistofuna HRV ásamt starfsgreinafélaginu AFL. Stefnt er að því að þar verði aðstaða fyrir um tug fyrirtækja með um 30 starfsmenn samtals sem vinna úr áli eða koma nærri efnistækni áls.
Staða:Unnið er að því á vegum NMÍ að ná samningum ofangreindra aðila um verkefnið.
20. Nýsköpunartengd ríkisútboð. Nýsköpunarmiðstöð er að móta verkefni í samvinnu við Ríkiskaup þar sem opinber innkaup er nýtt sem hvatning til nýsköpunar og þróunar. Opinber innkaup eru um 30% af fjárlögum ríkisins og með því að leita leiða til að sameina sparnað og nýsköpun má hvetja til nýrra vöru- og þjónustulausna.
Staða: Nýsköpunarmiðstöð Íslands hefur setið í samráðsnefnd með Ríkiskaupum og Umhverfisstofnun um opinber innkaup. Nýsköpunarmiðstöð er í samstarfi við Ríkiskaup, Lyfjastofnun og Landspítalan háskólasjúkrahús að skoða möguleika á innlendri framleiðslu á dreypilyfjum sem mikið er flutt inn af fyrir heilbrigðisgeirann. Ríkiskaup hefur í samstarfi við útboðsaðilan (LSH) framlengt útboðið um hálfan mánuð. Nýsköpunarmiðstöð og Umhverfisstofnun eru einnig að skoða mögulega samstarfsfleti stofnanana á sviði útboða.
21. Nýsköpun í heilbrigðisþjónustu. Iðnaðarráðuneytið tekur þátt í undirbúningi að verkefni á vegum norrænu ráðherranefndarinnar. Markmið verkefnisins er að efla nýsköpun hjá fyrirtækjum sem selja vörur og þjónustu til fyrirtækja og stofnana í heilbrigðisþjónustu. Verkefnið skiptist í þrjá hluta:
· Greining á núverandi stöðu í hverju landi fyrir sig,
· Kanna leiðir til að auka verðmætasköpun úr rannsóknar og þróunarverkefnum.
· Kanna leiðir til að auka nýsköpun á sviði heilbrigðismála, þar með talið að auka samvinnu fyrirtækja og stofnana á Norðurlöndunum.
Staða: Stefnt er að því að undirbúningsvinnu ljúki núna í april með samþykki norrænu ráðherranefndarinnar á verkefnislýsingunni.
22. Starfsorka. Iðnaðarráðuneytið hafði frumkvæði að því í samvinnu við félagsmála- og fjármálaráðuneyti að sprotafyrirtæki gætu ráðið til sín starfskraft af atvinnuleysisskrá án þess að bætur yrðu skertar. Um er að ræða samstarfsverkefni Nýsköpunarmiðstöðvar og Vinnumálastofnunar. Starfsorka er þríhliða samningur milli Vinnumálastofnunar, fyrirtækis og atvinnuleitanda um ráðningu í störf sem lúta að nýsköpun og þróun og greiðslu atvinnuleysisbóta. Í samningnum samþykkir atvinnuleitandinn að Vinnumálastofnun greiði upphæð sem nemur fjárhæð þeirri sem atvinnuleitandi á rétt á úr Atvinnuleysissjóði til fyrirtækisins auk 8% mótframlags í lífeyrissjóð beint til fyrirtækisins. Fyrirtækið skuldbindur sig til að ráða atvinnuleitanda sem er tryggður innan atvinnuleysistryggingarkerfisins við þróun nýrrar viðskiptahugmyndar í allt að sex mánuði og greiðir honum laun samkvæmt gildandi kjarasamningi.
Staða:Frá því að verkefninu var komið af stað hefur úrræðið nýst 99 fyrirtækjum og telur nú 218 stöðugildi.
23. Atvinnustefna Sóknaráætlunar. Iðnaðarráðuneytið kemur að mótun atvinnustefnu sem er hluti af opnu vinnuferli Sóknaráætlunar 20/20.
Staða: Grunnstoð atvinnustefnunnar byggist á söfnun upplýsinga um ný atvinnutækifæri á hverju landssvæði fyrir sig, niðurstöður landsfunda voru kynntar á akureyri 7. apríl sl. Stefnt er að því að iðnaðarráðuneyti kynni fyrstu drög atvinnustefnunnar á Reykjanesi 20. maí 2010.